تاريخچه وقوع زلزله فاجعهبار استانهاي گيلان و زنجان در سال 1369 نقطه عطفي براي تأسيس مركز مطالعات مقابله با سوانح طبيعي با مشاركت دفتر عمران سازمان ملل متحد (UNDP) و دفتر اسكان بشر سازمان ملل متحد (UNCHS) زير پوشش بنياد مسكن انقلاب اسلامي بود و با لطف و عنايات حقتعالي و تلاشهاي بيدريغ و خالصانه كارشناسان و پژوهشگران، توانست منابع و آثار علمي گرانبهايي در عرصه پژوهش و مطالعات سوانح طبيعي ايران خلق نمايد. در اوايل سال 1382، سازمان و وظايف مركز مورد تجديد نظر قرار گرفت و با چهار گروه پژوهشي شامل؛ مديريت بحران، مخاطرات زيست محيطي، مقاومسازي و بازسازي سازهها و برنامهريزي اجتماعي، اقتصادي و كالبدي و نيز بخشهاي تحقيقاتي شامل؛ مطالعات كاربردي پيشبيني و هشدار سوانح طبيعي و واحد پژوهشي مطالعات آزمايشگاهي و خدمات مهندسي، آموزشهاي كوتاه مدت و مركز عالي علمي كاربردي سوانح طبيعي وارد عرصههاي نويني در امر تحقيقات، پژوهش و آموزش در زمينههاي تخصصي سوانح طبيعي گرديد و به پژوهشكده سوانح طبيعي تبديل شد.
اهداف زمينهسازي مناسب براي متمركز ساختن، هماهنگ نمودن برنامههاي مطالعاتي و تحقيقاتي در مورد چگونگي وقوع سوانح طبيعي، پيامدهاي آنها و جستجو و ارائه روش هاي علمي- تخصصي براي پيشگيري يا كاهش خسارات ناشي از آنها. زمينهسازي مناسب براي ايجاد نظام اطلاعاتي جهت انجام مطالعات و تحقيقات در مورد سوانح طبيعي و دستيابي به كارآمدترين شيوههاي فنّاوري دادهها. توسعه و گسترش پژوهش در زمينه سوانح طبيعي. توسعه و ارتقاء آموزشهاي تكميلي در زمينه سوانح طبيعي. همكاري با سازمانها، ارگانها و موسسات آموزشي و پژوهشي داخل و خارج كشور به منظور ارتقاي كيفيت فعاليتهاي پژوهشي در امور مربوط به سوانح طبيعي.
توانمنديها و وظايف ملي و بينالمللي پژوهشكده همكاري با دفتر عمران سازمان ملل (UNDP) در برگزاري كارگاههاي فني- مشورتي بازسازي بم همكاري با دفتر اسكان سازمان ملل (UNCHS) همكاري با مركز كاهش خطرپذيري لرزهاي آسيايي(ISDR) همكاري پژوهشي با مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي كشور در زمينههاي زلزلهشناسي و مهندسي زلزله، زمينشناسي مهندسي و ژئوتكنيك لرزهاي، سازه و مصالح ساختماني، مهندسي آب، مديريت بحران و شهرسازي و برنامهريزي روستايي، شهري و منطقهاي همكاري با مراكز علمي و تحقيقاتي دانشگاه كوبه ژاپن و مؤسسه تحقيقاتي شريانهاي حياتي ژاپن همكاري مشترك با كارشناسان برجسته دانشگاه كيوشو ژاپن پيرامون زلزله شهرستان بم همكاري مشترك با آژانس مانيتورينگ و پيشبيني حوادث غيرمترقبه روسيه (M.ch.s) در مطالعات ارزيابي استحكام لرزهاي ابنيه به روش غيرمخرب انتشار كتب علمي، مجلات و جزوات آموزشي و توليد نرمافزار و برنامههاي رايانهاي در زمينه مديريت سوانح طبيعي ارائه خدمات مشاورهاي بر اساس نتايج فعاليتهاي علمي و پژوهشي اجراي طرحهاي پژوهشي بنيادي، كاربردي و توسعهاي در زمينه مديريت سوانح با همكاري، هماهنگي و مشاركت وزارتخانهها، سازمانها و موسسات ذيربط